Lwów. Miasto trzech katedr

Śladami wielokulturowej architektury sakralnej

W czasach współczesnych coraz większego znaczenia nabiera problem wzajemnej tolerancji. Dotyczy to zarówno tolerancji religijnej, jak i etnicznej, politycznej, tożsamości kulturowej itd. W Polsce problemy braku tolerancji również są odczuwalne, chociaż ich natężenie jest o wiele mniejsze niż w innych krajach.

Publikacja ma na celu ukazanie tolerancji religijnej, etnicznej i kulturowej Polaków. Lwów jest najlepszym egzemplifikatorem tej wielowiekowej tolerancji istniejącej na ziemiach polskich.

Świadectwem wielokulturowości i wielowyznaniowości Lwowa są obiekty religijne w postaci świątyń oraz ich wyposażenia, zwłaszcza obrazy czy rzeźby znanych artystów pochodzących z różnych ośrodków europejskich. Obok wartości duchowo-religijnej obiekty te stanowią wyjątkową wartość artystyczną. Są dziedzictwem uniwersalnym docenianym niezależnie od poglądów czy wyznawanej religii.

Lwów nazywany był niekiedy „europejską Jerozolimą”. Nazwa ta wywodziła się stąd, że był jedynym miastem w Europie – podobnie jak Jerozolima – gdzie siedzibę mieli najwyżsi hierarchowie trzech wyznań, tj. rzymskokatolickiego, greckokatolickiego i chrześcijan ormiańskich. Urzędom tym odpowiadały trzy świątynie katedralne

Autor: Jerzy Kazimierz Babiak, Jurij Smirnow

Wydawnictwo: Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM

Wydanie: 2021

Ilość stron: 199

Oprawa: twarda

Numer ISBN: 978-83-66353-95-4

Recenzja naukowa:

prof. dr hab. Stanisław Wójcik, Katolicki Uniwersytet Lubelski im. Jana Pawła II

prof. dr hab. Jan Grad, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Zdjęcia: Jerzy Kazimierz Babiak i Jurij Smirnow

W książce przedstawiono wielokulturowość Lwowa na podstawie zabytków architektury religijnej związanych z funkcjonowaniem różnych społeczności w tym mieście. Na kartach książki przypatrujemy się wielokulturowości Lwowa przez pryzmat obiektów religijnych oraz ich wyposażenia – o charakterze sakralnym, jak i znaczących walorach kulturowych.

Lwów przez wiele stuleci był polskim miastem. Ludność pochodzenia polskiego, która zamieszkiwała to miasto, w zdecydowanej większości należała do wyznania rzymskokatolickiego. Materialne oznaki przynależności do wiary katolickiej stanowią kościoły i klasztory zakonne. Początki katolickich budowli sakralnych datują się już od XIII w., wtedy bowiem na ziemie Rzeczypospolitej przybyli bracia zakonni – dominikanie i bernardyni. O randze Lwowa świadczy fakt, iż będąc częścią Austro-Węgier, był piątym po Wiedniu, Budapeszcie, Pradze i Trieście miastem pod względem liczby ludności w monarchii habsburskiej. Dla Polaków szczególna rola Lwowa przypada na lata po uzyskaniu niepodległości. Miasto to było trzecim co do wielkości miastem w II Rzeczypospolitej i bardzo ważnym ośrodkiem gospodarczym i naukowo-kulturalnym. Tutaj od 1921 r. organizowano znane w całej Europie Międzynarodowe Targi Wschodnie, funkcjonowały znane w kraju i za granicą uczelnie wyższe (m.in. Uniwersytet im. Jana Kazimierza, politechnika Lwowska), stąd wywodzili się wybitni politycy – Ignacy Mościcki, Kazimierz Bartel, Eugeniusz Kwiatkowski i in. We Lwowie powstały także: Harcerstwo Polskie, Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, polskie biuro podróży „Orbis”.

Wybuch II wojny światowej wprowadził radykalne zmiany zarówno na scenie politycznej, jak i w stosunkach etnicznych między poszczególnymi, dotąd żyjącymi w symbiozie, narodami. Zajęcie Zachodniej Ukrainy 17 września 1939 r. na mocy Traktatu Ribbentrop– Mołotow stanowiło przyczynę odżywających resentymentów wrogości między narodami zamieszkującymi Lwów. Sytuacja nietolerancji powtórzyła się w 1941 r., gdy Lwów zajęli Niemcy. To wówczas część ludności ukraińskiej witała z entuzjazmem wojska niemieckie, mając nadzieję, że nastąpi wyzwolenie ze znienawidzonego systemu sowieckiego. W tym samym czasie pojawiły się też wyraźne symptomy wrogości głównie wobec ludności żydowskiej, ale i Polaków – mieszkańców Lwowa.

SPIS TREŚCI:

Wstęp (Jerzy Kazimierz Babiak) ……………………………………………………………………. 7

Rozdział I. Wielokulturowość Lwowa (Jerzy Kazimierz Babiak) ………………………….. 11

Rozdział II. Kościoły rzymskokatolickie (Jerzy Kazimierz Babiak) ……………………….. 19

Wprowadzenie ……………………………………………………………………………………….. 21

Katedra pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny……………………………………. 23

Kaplica Boimów (Jurij Smirnow)…………………………………………………………………….. 34

Kościoły działające nieprzerwanie ………………………………………………………………. 51

Kościół pw. św. Antoniego z Padwy…………………………………………………………………. 51

Kościół pw. św. Marii Magdaleny ……………………………………………………………………. 55

Kościół pw. Matki Boskiej Gromnicznej i klasztor Karmelitanek Bosych…………………. 58

Nowe kościoły rzymskokatolickie………………………………………………………………… 73

Kościół pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy…………………………………………………. 73

Kościół pw. św. Michała Archanioła…………………………………………………………………. 77

Kościół pw. Miłosierdzia Bożego …………………………………………………………………….. 82

Rozdział III. Greckokatolickie świątynie Lwowa (Jurij Smirnow) ……………………….. 85

Wprowadzenie (Jerzy Kazimierz Babiak) ………………………………………………………… 87

Katedra greckokatolicka pw. św. Jura…………………………………………………………… 91

Cerkiew św. Onufrego…………………………………………………………………………………… 107

Cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego…………………………………………………………….. 109

Rozdział IV. Świątynie rzymskokatolickie obecnie należące do obrządku

greckokatolickiego (Jerzy Kazimierz Babiak)…………………………………………………. 111

Kościół oo. Bernardynów pw. św. Andrzeja Apostoła………………………………………….. 113

Kościół oo. Dominikanów pw. Bożego Ciała………………………………………………………. 118

Kościół jezuitów Kościół pw. św. Piotra i Pawła …………………………………………………. 121

Rozdział V. Świątynie ormiańskie (Jurij Smirnow) …………………………………………. 127

Wprowadzenie (Jerzy Kazimierz Babiak) ………………………………………………………… 129

Katedra ormiańska pw. Zaśnięcia NMP (Wniebowzięcia NMP)…………………………… 131

Dawne kościoły ormiańskie……………………………………………………………………….. 145

Rozdział VI. Świątynie prawosławne (Jurij Smirnow) ……………………………………… 151

Wprowadzenie (Jerzy Kazimierz Babiak) ………………………………………………………… 153

Sobór katedralny pw. św. Georgija (św. Jerzego) ……………………………………………. 155

Katedralna cerkiew Uśpienia (Zaśnięcia) NMP…………………………………………………… 158

Cerkiew św. Mikołaja…………………………………………………………………………………….. 162

Cerkiew pw. św. Paraskewii (Piatnyci)……………………………………………………………… 163

Rozdział VII. Kościoły judaistyczne (Jerzy Kazimierz Babiak)……………………………… 165

Wprowadzenie ……………………………………………………………………………………….. 167

Synagoga Bejs Aron we-Israel we Lwowie……………………………………………………….. 169

Świątynie nieistniejące …………………………………………………………………………….. 171

Synagoga Złotej Róży lub Turej Zahaw…………………………………………………………….. 171

Wielka Synagoga Podmiejska we Lwowie ……………………………………………………….. 173

Synagoga Tempel ………………………………………………………………………………………… 174

Wykaz zdjęć……………………………………………………………………………………………. 175

Bibliografia…………………………………………………………………………………………….. 179

Autorzy …………………………………………………………………………………………………. 181