Мельхиор Ванькович снова сеет в Польше Б

Pierwsze wydanie nigdy dotychczas nie opublikowanego (uznanego za zaginiony), słynnego reportażu Melchiora Wańkowicza Znowu siejemy w Polsce B; relacji z podróży po kresach północno-wschodnich II RP w latach 1936-1938 (województwa: wileńskie i nowogródzkie oraz częściowo wołyńskie i białostockie).

Edycja jubileuszowa z okazji 50 rocznicy śmierci Melchiora Wańkowicza (1892-1974).

752 strony bogato ilustrowane 443 fotografiami (w tym 187 autorstwa Wańkowicza; wiele z nich po raz pierwszy publikowanych), 34 mapy i plany (w tym 27 map konturowych z wszystkimi miejscowościami opisanymi w reportażu), przypisy i indeksy: fotograficzny, nazw osobowych i własnych, geograficzny oraz wykaz map.

Wybrane fragmenty włączono do kilku publikacji Melchiora Wańkowicza w latach 1957-1981, ale wszystkie poddano ostrej cenzurze i przeredagowaniu. W niniejszej edycji przywrócono im pierwotną, autorską postać - bez cięć cenzorskich i zmian redakcyjnych (fragmenty przywrócone zaznaczono w tekście szarym paskiem na marginesie strony i opatrzono komentarzem w przypisach).

Wstęp: Urszula Glensk, posłowie: Grzegorz Nowak.

Patronat Honorowy nad publikacją objęli: Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu i PAN Biblioteka Kórnicka.

____________________________________________________________________________________________________________

Znowu siejemy w Polsce B – nigdy nie wydana książka Melchiora Wańkowicza – przed wojną „opóźniona w druku” sukcesem siostrzanych reportaży (Na tropach Smętka i Sztafety), zżagwiona wojenną porą, w końcu skazana na banicję w świecie powstałym na wojennych zgliszczach. Zrekonstruowana po latach dzięki maszynopisowi zachowanemu w Bibliotece Ossolineum we Wrocławiu, archiwalnym egzemplarzom „Kuriera Porannego” oraz fotografiom rozproszonym w różnych zbiorach, stanowi barwne i unikalne świadectwo życia na północno-wschodnich kresach Drugiej Rzeczpospolitej, tuż przed ich zniszczeniem jako formacji społeczno-kulturowej. W założeniu pisarskim porównywalna jedynie z Bitwą o Monte Cassino, będącą niejako kontynuacją zapisu losów wielu bezimiennych bohaterów tego kresowego reportażu. We wrześniu 2024 roku minęło 50 lat od śmierci Melchiora Wańkowicza. Wydanie drukiem jednej z jego najciekawszych książek – odzyskanego słowa i obrazu o świecie, którego dziś już nie ma, jest hołdem złożonym wielkiemu pisarzowi.

Kolejna książka o Polsce i polskości – przemyślenia wielkiego pisarza Melchiora Wańkowicza. Interesujący nowy materiał do rozważenia. Czym była dla niego kresowość? Jak pisze: „Rosjanie poczynają rozumieć, że to nie język polski strictu senso, nie dwór, nie kościół nawet. Że to duch nieśmiertelny tego kraju, który rósł na polskiej krwi i na polskiej pracy i przetwarzał się w wartości kulturalne”. Słowa uznania dla wydawnictwa za odtworzenie wielkiego międzywojennego reportażu o kresach. Dzięki temu możemy czytać więcej autora Ziela na kraterze.

dr Aleksandra Ziółkowska-Boehm (Polish Heritage Society, Philadelphia, USA)

Urszula Glensk, jedna z najważniejszych i najodważniejszych badaczek współczesnej literatury, połączyła siły z Grzegorzem Nowakiem – lekarzem weterynarii i konsultantem merytorycznym dzieł Melchiora Wańkowicza w jednej osobie. Z lekarską precyzją i intelektualnym polotem opracowali rzecz sensacyjną – uznany za zaginiony w czasie wojny zbiór Znowu siejemy w Polsce B. Staranna edycja, w której zrekonstruowano autentyczny tekst autorski Wańkowicza, jest uzupełniona wizualiami nawiązującymi wprost do koncepcji typograficznych testowanych w dwudziestoleciu międzywojennym przez twórcę Na tropach Smętka i Sztafety. Trzecia część zaplanowanej wówczas triady – z różnych względów – nie mogła ukazać się do dziś. Trzymając w ręku ten okazały tom, trudno nie przywołać słów Wańkowicza ze Sztafety: „Jest, cholera, jest!”.

dr hab. Beata Nowacka (Uniwersytet Śląski w Katowicach)

Na przekór losowi, mimo wojennej pożogi i wbrew powojennym cenzorom ukazują się kresowe reportaże Wańkowicza. Nareszcie dzięki pasji i ogromnemu trudowi edytorów czytelnicy otrzymali barwne i znakomicie opracowane opowieści o kresach, których już nie ma. Zamieszczone w publikacji liczne fotografie Wańkowicza rejestrują bezpowrotnie miniony świat, czasami silniej oddziałując niż słowa. Warto czytać Wańkowiczowską frazę, by niczym pies Gaweł z wiecznie ruchliwym czarnym nosem, węsząc, uczyć się zapachu ziemi, piękna lasu i czujności na zbyt cichy głos biednych.

dr Magdalena Wasąg (Uniwersytet Łódzki)

Zbiorem reportaży z lat 1937–1938 pt. Znowu siejemy w Polsce B zabiera Wańkowicz w ekscytującą podróż przez Kresy Wschodnie II Rzeczpospolitej, pokazując ziemiańskie dwory, chłopskie zagrody, wartownie pograniczników i kresową przyrodę. Ta cudem odnaleziona kolekcja, pieczołowicie przygotowana do druku, jest księgą, o jakiej można było marzyć. Jej redaktorzy zadbali, by na wielowątkową narrację składały się nie tylko reportaże Wańkowicza, ale też fotografie, ryciny, a przede wszystkim objaśniające szczegóły przypisy. Trudno o lepsze kompendium o Kresach i międzywojennej Polsce.

prof. dr hab. Zbigniew Kopeć (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)