Władysław II Wygnaniec. (1138-1146). Denar 1144-1146

Władysław II Wygnaniec. (1138-1146). Denar 1144-1146

Aw: Rycerz/książę z mieczem uniesionym nad jeńcem; w polu (pusto lub gwiazdka / rozetka / kula / klin itp.) — w zależności od odmiany.

Rw: Orzeł w locie chwytający zająca; w polu pusto lub dodatkowe znaki: kule / kropki / trójkąty / krzyże / pierścienie / kreski itp.

Typ „Orzeł i Zając” bywa opisywany jako jedna z późniejszych emisji Władysława II i w kilku katalogach wskazywany jako jeden z bardziej lubianych i łatwo rozpoznawalnych typów.

Moneta występuje w licznych odmianach zależnych od detali w polach i przy obwodzie. Na rynku aukcyjnym i w literaturze powtarzają się następujące typy ozdobników i konfiguracje, które są przydatne do doprecyzowania odmiany w katalogu lub opisie aukcyjnym:

- Kule / kropki (pojedyncze lub w rzędach) - np. rząd trzech kul przed orłem, cztery kulki za rycerzem.

- Trójkąty / kliny (często ułożone w grupy po 3 lub 4) - widoczne przy obrzeżu rewersu, czasem jako „klinowy” ornament w polu.

- Gwiazdy / rozetki - mała gwiazdka za postacią księcia lub w polu rewersu; bywają wskazywane w opisach jako wyróżnik rzadszych odmian.

- Krzyże, kreski, punkty, pierścienie (O) - różnice drobnych znaków (kresek, małych krzyżyków) pomagają identyfikować konkretne stemple i odmiany; pierścieniowy punkt lub „O” przed orłem.

Władysław II Wygnaniec podczas swoich ośmioletnich rządów trzykrotnie przeprowadzał wymianę monety, zastępując dotychczasowe denary nowymi typami o łatwo rozpoznawalnym rysunku. Operacje te pełniły funkcję swoistego podatku. Ludność oddawała większą liczbę starych monet, otrzymując mniej egzemplarzy nowej emisji, co przynosiło władcy wymierny zysk. Każda kolejna seria miała odmienną ikonografię, dzięki czemu natychmiast odróżniała się w obiegu.

Pierwsze emisje tego okresu obejmowały denary z władcą zasiadającym na tronie oraz sceną walki rycerza z lwem. Następny typ przedstawiał księcia uzbrojonego w tarczę i miecz, a na rewersie postać św. Wojciecha. Trzecia seria nawiązywała do tych wyobrażeń poprzez ponowne zestawienie wizerunku księcia z motywem starcia z lwem.

Interesujący nas denar czwartej emisji to kulminacja tego ikonograficznego programu. Na awersie ukazano rycerza unoszącego miecz nad pokonanym przeciwnikiem — finał zwycięskiego pojedynku, przedstawionego wcześniej w poprzednich seriach. Rewers dopełnia tę narrację: orzeł dopada i chwyta zająca, symboliczna scena triumfu i dominacji. Emisję tę datuje się na lata 1144–1146, czyli okres, w którym konflikt między Władysławem a jego młodszymi braćmi osiągnął największe napięcie. Układ przedstawień można więc odczytywać jako polityczną deklarację siły seniorskiej oraz aluzję do przewagi, którą książę pragnął zamanifestować.

Denary Władysława Wygnańca powstawały najpewniej w mennicy krakowskiej i trafiały szeroko w obieg: od Małopolski i ziemi sandomierskiej po Lublin, Wielkopolskę i Śląsk. Używano ich jeszcze długo po wygnaniu władcy, co świadczy o dużej skali emisji i istotnej roli tego typu monet w ówczesnym systemie pieniężnym.

Literatura: Kopicki 53 (R2) var.

Walor pokazany na załączonych zdjęciach

(jeżeli występuje rozbieżność między fotografią a opisem - prosimy zgłosić ten fakt przed wzięciem udziału w licytacji).

[972-21]